Sundgau

Château de Ferrette

Château de Ferrette zajmuje skalisty szczyt o wysokości 612 metrów nad wąwozem otoczonym urwiskami, strategiczny cypel zamieszkany od dawnych czasów. Fryderyk z Montbéliard, który w 1103 roku odziedziczył ziemie Górnej Alzacji, osiadł tu około 1125 roku i przyjął nazwę tego miejsca: założył hrabstwo Ferrette, przez prawie dwa stulecia jedno z najpotężniejszych władztw Górnej Alzacji. W 1271 roku Ulryk II z Ferrette sprzedał zamek i miasto biskupowi Bazylei, stając się jego wasalem, a hrabstwo przeszło potem w ręce Habsburgów. Zamek odnowiono około 1446 roku, odbudowano w 1488 roku, rozbudowano w 1552 roku, a następnie w latach 1571-1615 przystosowano do broni palnej; w 1540 roku bankierzy Fuggerowie kazali zbudować mur łączący zamek górny z dolnym. W 1632 roku, w czasie wojny trzydziestoletniej, zajęli go Szwedzi i złupili miasto; odnowiono tylko dolną część, a zamek stopniowo popadał w ruinę. Podarowany przez Ludwika XIV kardynałowi Mazarinowi, majątek przeszedł w 1777 roku w ręce Grimaldich dzięki małżeństwu przyszłego Honoriusza IV Monakijskiego z dziedziczką Mazarinów, a książę Monako wciąż nosi tytuł hrabiego Ferrette. Ruiny, wpisane na listę zabytków w 1930 roku, są zabezpieczane przy wsparciu miasta i departamentu.

Château du Morimont

Pozostałości Morimont, po niemiecku Burg Mörsberg, stoją na wysokości 522 metrów w gminie Oberlarg, kilometr od granicy szwajcarskiej, 45 kilometrów od Bazylei i 40 od Miluzy. Wzmiankowany po raz pierwszy w 1183 roku, pojawia się w źródłach w 1271 roku, gdy hrabia Ferrette oddał go pod zwierzchnictwo biskupa Bazylei, a potem, podobnie jak Ferrette i Landskron, przeszedł w ręce Habsburgów. Trzęsienie ziemi w Bazylei zniszczyło go w 1356 roku; rodzina Morimont, wasale hrabiów Ferrette, odbudowała go, a Pierre de Morimont, jego najsłynniejszy pan, zamienił go w twierdzę przystosowaną do broni palnej. Kłopoty finansowe zmusiły rodzinę do sprzedaży zamku w 1582 roku hrabiom Ortenburg-Salamanca. Zajęty przez Szwedów w 1632 roku, został całkowicie zniszczony przez Francuzów 2 kwietnia 1635 roku. Ludwik XIV podarował go w 1641 roku rodzinie Vignacourt, która zachowała go aż do rewolucji. W lipcu 1826 roku Xavier Stockmar, Olivier Seuret i bracia Quiquerez złożyli tu przysięgę, która pozostaje słynna w historii szwajcarskiej Jury. Ruiny, wpisane na listę zabytków w październiku 1841 roku, można zwiedzać bezpłatnie, pięć minut pieszo od parkingu.

Château du Landskron

Landskron góruje nad Leymen i Leimental, kilka metrów od szwajcarskiego Hofstetten-Flüh. Zbudowany przed 1297 rokiem, zajmował kluczową pozycję do obserwacji wschodniego Sundgau, zakola Renu i Bazylei, a już wtedy toczono spory o jego własność. Gdy przeszedł w ręce Habsburgów, w 1462 roku powierzono go panom Reich von Reichenstein, którzy go rozbudowali i w 1516 roku uczynili z niego twierdzę. Gdy w 1648 roku habsburska Alzacja stała się francuska, Landskron uniknął losu innych alzackich warowni, porzuconych lub zrównanych z ziemią: po 1665 roku Vauban go przebudował i umieścił w nim garnizon. Przyćmiony przez Huningue i Neuf-Brisach, od lat 90. XVII wieku służył jako więzienie stanu, głównie dla więźniów politycznych lub zamkniętych na mocy lettre de cachet. W grudniu 1813 roku, na początku kampanii francuskiej, wojska austriackie i bawarskie go rozebrały; ocalał tylko donżon, dzięki proboszczowi z Hagenthal-le-Bas, który przekonał generała von Wrede, by go oszczędził. Wpisany na listę zabytków w 1923 roku, zamek przeżył osobliwy epizod w latach 70. XX wieku, kiedy jego właściciele osiedlili w nim kolonię małp. Z ruin rozciąga się panorama na Jurę, równinę Renu i Bazyleę.

Muzeum Wiejskie w Oltingue

Oltingue to wioska w Jurze Alzackiej, nad brzegiem Ill, której muzeum wiejskie jest dziełem życia. Przez lata ksiądz Étienne Bilger, proboszcz oddany swojej małej ojczyźnie, zbierał przedmioty, które rodziny z Sundgau wyrzucały lub wynosiły na strych: narzędzia, sprzęty, meble, stroje. Stowarzyszenie Maison du Sundgau kupiło i odnowiło stary dom wiejski, by je w nim pomieścić, a ksiądz przekazał swoją kolekcję miastu Miluza. Niektóre ściany pozostawiono odsłonięte, by pokazać konstrukcję szkieletową z wypełnieniem z wikliny i gliny. Ekspozycja obejmuje rzemiosła, życie domowe, pracę na roli i życie religijne Sundgau w XIX i na początku XX wieku; młodsi zwiedzający dziwią się nieelektrycznym gofrownicom, drewnianej tarze i starym krosnom. Na skraju wioski kaplica Saint-Martin-des-Champs, ostatni ślad pierwotnej wsi zniszczonej przez Armaniaków w 1445 roku, zachowuje średniowieczne freski i merowińskie groby odkryte podczas wykopalisk. Muzeum jest otwarte głównie po południu od marca do października, bilet kosztuje 2,50 €.

Źródło Ill w Winkel

Ill to kręgosłup Alzacji: ma 217 kilometrów długości i przepływa przez 68 gmin, w tym Miluzę i Strasburg, zanim w Offendorf połączy się z Grand Canal d'Alsace. A jednak zaczyna się bardzo skromnie w Winkel, wiosce w Jurze Alzackiej przytulonej do masywu Glaserberg, na wysokości około 550 metrów, wśród łąk i lasów bukowych. Przy źródle jeden krok przenosi cię z jednego brzegu na drugi. Oznakowana ścieżka pozwala przedłużyć spacer na wzgórza, a Allée des Hêtres otwiera szeroki widok na okolicę. Wioska ma też bolesną historię: jej mieszkańców ewakuowano w latach 1939-1940 do gminy Commensacq w Landach, z którą Winkel zawarło w 1978 roku partnerstwo na pamiątkę tego exodusu. Zimą ośrodek narciarstwa biegowego w Winkel i trasy dla rakiet śnieżnych na Glaserbergu przyciągają miłośników śniegu, gdy pokrywa jest wystarczająca.

Altkirch

Altkirch, którego nazwa oznacza „stary kościół”, to stolica Sundgau i siedziba podprefektury Haut-Rhin, zbudowana na wzgórzu nad Ill i otoczona lasami i wzgórzami przytulonymi do przedgórza Jury Alzackiej. Założone w XII wieku, miasto należało do hrabiów Ferrette, którzy kazali zbudować przeorat Saint-Morand. Do 1845 roku kościół stał na dzisiejszym Place de la République, a zamek na obecnym Place de l'Église; w tym roku większość zamku rozebrano, by zbudować nowy kościół Notre-Dame-de-l'Assomption. Musée Sundgauvien, założone w 1877 roku na bazie kolekcji celtyckich toporów, przeniosło się w 1952 roku do dawnej Maison du Bailli, budynku z XVI wieku z kręconymi schodami; gromadzi archeologię, pamiątki z obu wojen światowych, meble i stroje z Sundgau oraz serię portretów alzackiego malarza Jeana-Jacques'a Hennera. CRAC Alsace, nadreńskie centrum sztuki współczesnej założone w 1992 roku, zajmuje dawne liceum i organizuje wymagające wystawy. W szpitalu Saint-Morand barokowa kaplica ma sufit malowany przez Giuseppe Appianiego. Na ulicach można też zobaczyć dzieła street artu.