Ossauvallei

Trein van Artouste

Het Lac d'Artouste, een natuurlijk meer op ongeveer 1.968 meter, werd opgehoogd door een betonnen gewichtsdam die in 1929 in gebruik werd genomen om de waterkrachtcentrale van Artouste te voeden. Om de arbeiders tussen 1924 en 1929 naar de bouwplaats te brengen, werd een spoorlijn aangelegd vanaf de Pic de la Sagette, die toen per kabelbaan bereikbaar was. Begin jaren dertig stelde het departement voor de lijn toeristisch te exploiteren, en vandaag presenteren de uitbaters hem als de hoogste toeristentrein van Europa. De tocht begint in Fabrèges met een rit van 15 minuten in de gondel, inbegrepen in het ticket, waarna de trein in 55 minuten meer dan 10 kilometer aflegt, op ongeveer 2.000 meter, langs een richel hoog boven wilde dalen. Bij het eindpunt leidt een goed aangegeven bergpad in ongeveer 20 minuten naar het meer, dat twee keer werd opgehoogd en nu op ongeveer 1.990 meter ligt, omringd door toppen. Met het ticket Découverte heb je in het hoogseizoen 1 uur 20 bij het meer en in het laagseizoen 1 uur 40; met het ticket Escapade neem je de laatste trein terug, zodat je verder kunt wandelen, bijvoorbeeld naar de meren van Arrémoulit. In 2026 rijdt de trein van 8 tot 10 mei, daarna van 14 mei tot 4 oktober, in het hoogseizoen met vertrekken om de 30 minuten. Volwassenen betalen € 28, kinderen van 4 tot 12 jaar € 20.

Meren van Ayous en Pic du Midi d'Ossau

De Pic du Midi d'Ossau rijst op tot 2.884 meter. Hij is een van de restanten van een vulkaan die 278 miljoen jaar geleden ontstond, waarvan het dak instortte tot een caldera voordat hij samen met de Pyreneeën omhoog werd gestuwd. Perfect in de as van de vallei en omringd door lagere toppen, is hij zichtbaar vanaf de vlakten van Aquitanië, en de inwoners van de Béarn noemen hem liefkozend Jean-Pierre. De eerste beklimming zou op 19 augustus 1790 door herders uit de Béarn zijn gedaan. De wandeling naar de meren van Ayous biedt het mooiste uitzicht op hem. Ze begint bij het Lac de Bious-Artigues, op 1.416 meter, tegengehouden door een dam die in 1957 in gebruik werd genomen; gezinnen kunnen hier stoppen voor het uitzicht op de piek. Het pad gaat daarna het bos in en bereikt achtereenvolgens het Lac Roumassot, het Lac du Miey en het Lac Gentau, dat laatste aan de voet van de berghut van Ayous, waar de piek zich op windstille dagen in het water spiegelt. Wie meer energie heeft, loopt door naar het Lac Bersau, op 2.082 meter, en daarna het Lac Castérau, voor een lus van 14,2 kilometer met 720 hoogtemeters, ongeveer 5 uur lopen. Het gebied ligt in de kernzone van het Nationaal Park van de Pyreneeën: wildkamperen, overnachten op de parkeerplaatsen en vuur maken zijn verboden, en parkeren is in het seizoen betalend, € 8 in Bious-Artigues en € 5 in Bious-Oumettes.

Lac de Fabrèges

Het Lac de Fabrèges dankt zijn naam aan het Occitaanse fabregas, zelf afgeleid van het Latijnse fabrica, werkplaats, ter herinnering aan oude marmergroeven in de buurt. Het ligt in de gemeente Laruns op 1.241 meter hoogte, wordt gevoed door de Gave de Brousset en wordt tegengehouden door een betonnen boogdam van 51 meter, eigendom van de Société Hydroélectrique du Midi en gebouwd van 1940 tot 1947. Het stuwmeer van 54 hectare bevat 6,7 miljoen kubieke meter en is tot 54 meter diep; via een val van 107 meter voedt het de centrale van Artouste. Elk jaar wordt het meer deels afgelaten om het smeltwater op te vangen, en in de lente van 2016 liep het zelfs helemaal leeg door een boomstam die vastzat in een sluisdeur. In het water leven beekforel, meerforel, bronforel en elrits. Het meer ligt aan de voet van het skigebied van Artouste, dat in de winter skiërs ontvangt, en van de gondel naar de trein van Artouste in de zomer; in de zone van Fabrèges is er een toeristisch informatiepunt. De weg naar de Col du Pourtalet, die erlangs loopt, leidt naar Spanje en het dal van Tena.

Col d'Aubisque

De Col d'Aubisque, op 1.709 meter, ligt in de gemeente Béost en kijkt in het zuiden uit op de Pic de Ger, 2.613 meter, en het skioord Gourette. De naam zou komen van het Gascognische aubisque, een zwenkgras, een weidegras. Geflankeerd in het oosten door de Col du Soulor, verbindt hij de Vallée d'Ossau, via Laruns en Gourette, met het dal van de Gave de Pau, via Argelès-Gazost, over een richelweg die het Cirque du Litor in het bovendal van de Ouzom doorkruist. Het is een kuurweg, aangelegd op initiatief van keizerin Eugénie, de vrouw van Napoleon III, die Eaux-Bonnes met de andere kuuroorden van de Pyreneeën wilde verbinden; aan de werken, voltooid in 1864, werkten tot 500 arbeiders. De pas is meestal van begin december tot begin mei gesloten voor het verkeer, omdat het stuk naar de Soulor vaak door lawines wordt versperd. Als legendarische etappe van de Tour de France, regelmatig ook aangedaan door de Vuelta, trekt hij elke zomer wielrenners van over de hele wereld. Vanaf de pas leidt een brede kam te voet naar de Soum de Grum, op 1.870 meter, voor een nog weidser uitzicht.

Eaux-Bonnes

De naam komt van minerale bronnen die in de 16e eeuw eaux d'Arquebusades heetten, omdat er schotwonden werden behandeld. Het stadje Eaux-Bonnes groeide vanaf de 18e eeuw rond de thermale bron, en in de 19e eeuw was het zo in de mode dat een bezoeker een rampzalig kuurhuis beschreef waar drieduizend patiënten om zes badkuipen vochten. De Jardin Darralde, waaromheen de belangrijkste hotels liggen, is nog altijd het middelpunt van het kuuroord, in een smalle dalbodem onder beboste hellingen. Keizerin Eugénie liet de weg over de Aubisque aanleggen om het oord met de andere kuuroorden van de Pyreneeën te verbinden, en de gemeente omvat nu het skioord Gourette, de jongste ontwikkeling. Het gehucht Aas staat bekend om de fluittaal waarmee de inwoners van de ene kant van het dal naar de andere communiceerden. De groene route Camin d'Aussau eindigt in Eaux-Bonnes, en het toeristisch informatiepunt ligt aan de Avenue Castellane. Het oord zie je in een uur, maar het verdient een nacht om van de rust te genieten zodra het verkeer van de Aubisque verdwenen is.

Laruns

Laruns is de hoofdplaats van de bovenste Vallée d'Ossau, een gemeente van iets minder dan 1.200 inwoners met een enorm grondgebied dat tot de Spaanse grens reikt: het omvat het Lac d'Artouste, de dam van Fabrèges, de centrales van Hourat en Bious-Artigues, het skigebied van Artouste en de meren van Arrémoulit. Al in 1514 plaatste een verdrag met het Spaanse dal van Tena de berghospices en religieuze huizen onder bescherming, een teken van eeuwenoude uitwisselingen over de passen. In 1776, na de houtkap in de bossen van het dal van Aspe, vestigde de Franse Koninklijke Marine zich in Laruns, bouwde een arsenaal op de huidige Place du Port en de Maison de la Marine, en liet de paden naar Eaux-Chaudes en Gabas verbeteren om het hout naar beneden te brengen. Het dorp van vandaag draait rond de Place de la Mairie en de Maison de la Vallée d'Ossau, waar het toeristisch informatiepunt zit. Op de eerste zondag van oktober brengt de kaasbeurs, Hera deu hromatge de Laruntz, herders samen die de productie van het jaar tonen: het moment om een boerenkaas Ossau-Iraty rechtstreeks te kopen bij wie hem maakte. De feesten van 15 augustus, met optochten in traditionele Ossau-klederdracht, zijn het andere grote evenement van het dorp.