Dolina Ossau

Kolejka Artouste

Lac d'Artouste, naturalne jezioro położone na wysokości około 1 968 metrów, zostało podniesione przez betonową zaporę grawitacyjną oddaną do użytku w 1929 roku, która zasila elektrownię wodną Artouste. Aby dowozić robotników na budowę, w latach 1924-1929 zbudowano kolejkę od Pic de la Sagette, na który wjeżdżało się wówczas kolejką linową. Na początku lat 30. departament zaproponował jej wykorzystanie turystyczne, a dziś operatorzy przedstawiają ją jako najwyżej położoną kolejkę turystyczną w Europie. Wycieczka zaczyna się w Fabrèges od 15-minutowego wjazdu gondolą, wliczonego w cenę biletu, potem kolejka pokonuje ponad 10 kilometrów w 55 minut, na wysokości około 2 000 metrów, półką skalną wysoko nad dzikimi dolinami. Ze stacji końcowej dobrze oznakowana górska ścieżka prowadzi w około 20 minut do jeziora, dwukrotnie podnoszonego, dziś na wysokości około 1 990 metrów, otoczonego szczytami. Bilet Découverte daje 1 godz. 20 min nad jeziorem w wysokim sezonie i 1 godz. 40 min poza nim; bilet Escapade pozwala wrócić ostatnim pociągiem, dzięki czemu możesz wędrować dalej, na przykład do jezior Arrémoulit. W 2026 roku kolejka kursuje od 8 do 10 maja, a potem od 14 maja do 4 października, w wysokim sezonie co 30 minut. Dorośli płacą 28 €, dzieci w wieku 4-12 lat 20 €.

Jeziora Ayous i Pic du Midi d'Ossau

Pic du Midi d'Ossau wznosi się na 2 884 metry. To jedna z pozostałości wulkanu powstałego 278 milionów lat temu, którego strop zapadł się w kalderę, zanim został wypiętrzony razem z Pirenejami. Szczyt, idealnie ustawiony w osi doliny i otoczony niższymi wierzchołkami, widać z równin Akwitanii, a mieszkańcy Béarnu czule nazywają go Jean-Pierre. Pierwszego wejścia mieli dokonać pasterze z Béarnu 19 sierpnia 1790 roku. Najlepszy widok na niego daje wędrówka do jezior Ayous. Zaczyna się nad Lac de Bious-Artigues, na wysokości 1 416 metrów, spiętrzonym przez zaporę oddaną do użytku w 1957 roku; rodziny mogą zatrzymać się tutaj, by podziwiać szczyt. Ścieżka wchodzi potem w las i prowadzi kolejno nad Lac Roumassot, Lac du Miey i Lac Gentau, to ostatnie u stóp schroniska Ayous, gdzie w bezwietrzne dni szczyt odbija się w wodzie. Wytrwalsi idą dalej do Lac Bersau, na wysokości 2 082 metrów, a potem do Lac Castérau, co daje pętlę długości 14,2 kilometra z 720 metrami przewyższenia, około 5 godzin marszu. Teren leży w strefie ścisłej Parku Narodowego Pirenejów: obowiązuje zakaz biwakowania na dziko, nocowania na parkingach i rozpalania ognisk, a w sezonie parkingi są płatne, 8 € w Bious-Artigues i 5 € w Bious-Oumettes.

Lac de Fabrèges

Lac de Fabrèges zawdzięcza nazwę okcytańskiemu słowu fabregas, pochodzącemu od łacińskiego fabrica, czyli warsztat, na pamiątkę dawnych kamieniołomów marmuru w pobliżu. Jezioro położone w gminie Laruns na wysokości 1 241 metrów i zasilane przez Gave de Brousset spiętrza 51-metrowa betonowa zapora łukowa należąca do Société Hydroélectrique du Midi, zbudowana w latach 1940-1947. Zbiornik o powierzchni 54 hektarów mieści 6,7 miliona metrów sześciennych wody i ma do 54 metrów głębokości; dzięki 107-metrowemu spadkowi zasila elektrownię Artouste. Co roku jezioro jest częściowo opróżniane, by mogło przyjąć wodę z topniejącego śniegu, a wiosną 2016 roku opróżniło się nawet całkowicie z powodu pnia drzewa zaklinowanego w zasuwie. W jego wodach żyją pstrągi potokowe, pstrągi jeziorowe, pstrągi źródlane i strzeble. Jezioro leży u stóp stacji narciarskiej Artouste, która zimą przyjmuje narciarzy, oraz gondoli do kolejki Artouste, czynnej latem; w okolicy Fabrèges działa punkt informacji turystycznej. Droga na Col du Pourtalet, która biegnie wzdłuż jeziora, prowadzi do Hiszpanii i doliny Tena.

Col d'Aubisque

Col d'Aubisque, na wysokości 1 709 metrów, leży w gminie Béost i spogląda na południe, na Pic de Ger o wysokości 2 613 metrów i stację narciarską Gourette. Jego nazwa pochodzi zapewne od gaskońskiego aubisque, czyli kostrzewy, trawy pastwiskowej. Od wschodu sąsiaduje z Col du Soulor i łączy dolinę Ossau, przez Laruns i Gourette, z doliną Gave de Pau, przez Argelès-Gazost, drogą wykutą w zboczu, która przecina Cirque du Litor w górnej dolinie Ouzom. To droga uzdrowiskowa, zbudowana z inicjatywy cesarzowej Eugenii, żony Napoleona III, która chciała połączyć Eaux-Bonnes z innymi uzdrowiskami w Pirenejach; przy pracach, zakończonych w 1864 roku, zatrudniono do 500 robotników. Przełęcz jest zwykle zamknięta dla ruchu od początku grudnia do początku maja, bo odcinek w stronę Soulor często blokują lawiny. To legendarny etap Tour de France, regularnie pokonywany też przez Vueltę, który każdego lata przyciąga kolarzy z całego świata. Z przełęczy szeroki grzbiet prowadzi pieszo na Soum de Grum, na wysokości 1 870 metrów, skąd widok jest jeszcze szerszy.

Eaux-Bonnes

Nazwa pochodzi od źródeł mineralnych znanych w XVI wieku jako eaux d'Arquebusades, bo leczono w nich rany postrzałowe. Miasteczko Eaux-Bonnes rozwinęło się od XVIII wieku wokół źródła termalnego, a w XIX wieku było tak modne, że pewien gość opisał fatalny zakład kąpielowy, w którym trzy tysiące kuracjuszy walczyło o sześć wanien. Jardin Darralde, wokół którego skupiają się główne hotele, pozostaje centrum uzdrowiska, położonego na wąskim dnie doliny pod zalesionymi stokami. Cesarzowa Eugenia kazała zbudować drogę przez Aubisque, by połączyć uzdrowisko z innymi uzdrowiskami pirenejskimi, a w skład gminy wchodzi dziś stacja narciarska Gourette, jej najnowsza część. Przysiółek Aas słynie z gwizdanego języka, którym mieszkańcy porozumiewali się z jednej strony doliny na drugą. Ścieżka rowerowa Camin d'Aussau kończy się w Eaux-Bonnes, a punkt informacji turystycznej mieści się przy Avenue Castellane. Uzdrowisko zwiedzisz w godzinę, ale warto zostać na noc, by nacieszyć się spokojem, gdy ucichnie ruch na Aubisque.

Laruns

Laruns to główna miejscowość górnej doliny Ossau, gmina licząca niespełna 1 200 mieszkańców, której ogromne terytorium sięga hiszpańskiej granicy: obejmuje Lac d'Artouste, zaporę Fabrèges, elektrownie Hourat i Bious-Artigues, stację narciarską Artouste i jeziora Arrémoulit. Już w 1514 roku traktat z hiszpańską doliną Tena objął ochroną górskie przytułki i domy zakonne, co świadczy o dawnych kontaktach przez przełęcze. W 1776 roku, po wycince lasów w dolinie Aspe, francuska marynarka królewska osiadła w Laruns, zbudowała arsenał na dzisiejszym Place du Port i Maison de la Marine oraz kazała ulepszyć drogi do Eaux-Chaudes i Gabas, by spławiać drewno. Dzisiejsza wioska skupia się wokół Place de la Mairie i Maison de la Vallée d'Ossau, gdzie mieści się punkt informacji turystycznej. W pierwszą niedzielę października targ serowy Hera deu hromatge de Laruntz gromadzi pasterzy, którzy pokazują tegoroczne wyroby: to moment, by kupić farmerski Ossau-Iraty bezpośrednio od tego, kto go zrobił. Drugim wielkim wydarzeniem wioski są obchody 15 sierpnia z korowodami w tradycyjnych strojach z Ossau.